SPA Turizminde Büyük Olanaklar
Türkiye’de saÄŸlık turizminin ana ekseni termal turizm olsa da, dünyada termal turizm, Spa olarak adlandırılan daha geniÅŸ bir turizm türünün bir parçası olarak kabul ediliyor ve ülkemizde de termal turizm haricindeki diÄŸer Spa aktiviteleri de hızla geliÅŸiyor.
Ayrıca, ülkemize göz ameliyatları, diÅŸ bakımı gibi saÄŸlık ihtiyaçları nedeniyle geliÅŸlerde de bir artış trendi söz konusu. Geçen yıl yabancı ziyaretçilerin 45 bin ve vatandaÅŸların da 34 bin geceleme yaptığı Ä°zmir’deki Balçova Termal Tesisleri, Norveç SaÄŸlık Bakanlığı ile yaptığı bir anlaÅŸma ile bu ülkeden hasta kabul ediyor. Son yıllarda bir çok tesiste deniz suyunun ısıtılması ile yapılan tedavi olarak bilinen talassoterapi uygulamaları baÅŸlatılmış bulunuyor.
Spa nedir?
Spa Latince “Salus Per Aquam” teriminin baÅŸ harflerinden oluÅŸuyor. “Su ile gelen iyilik” anlamına gelen bu terim Roma döneminden beri termal ya da deniz suyunun ağırlıklı olarak kullanıldığı vücut bakımı ve tedavileri için kullanılıyor. Spa turizminde ortalama kalış süresi diÄŸer turizm türlerine göre daha uzun. Almanya’daki Spalarda ortalama kalışlar 6, Fransa’da 17-18, Çekoslovakya’da 18 gece. Ãœlkemize gelen yabancı ziyaretçilerin ortalama geceleme sayısının 4,1 olduÄŸu ve ortalama yabancı ziyaretçi gelirimizin yaklaşık 700 ABD doları olduÄŸu düşünüldüğünde Spa için gelen yabancı ziyaretçilerin genel ortalamanın en az iki katına kadar çıkan bir harcamaya sahip olduÄŸu söylenebilir. Ä°zmir Balçova termal tesislerinde yabancı ziyaretçilerin ortalama kalış sürelerinin 2002 yılında 28 gece olması bu düşünceyi destekliyor. Ancak, burada unutulmaması gereken Spa kavramının oldukça geniÅŸ bir kavram olduÄŸu ve bu terimi turizm ile yanyana getirdiÄŸimizde en geniÅŸ anlamda düşünülmesi gerektiÄŸi. Denizli Pamukkale’de 7 tesisin bir araya gelerek kurduÄŸu Patero A.Åž.’nin Yönetim Kurulu BaÅŸkanı Kenan Tüfekçi, bu alanın Türkiye’deki sayılı kompetanlarından birisi. Kendisi ile görüştüğümüz Tüfekçi, Türkiye’de turistik Spa niteliÄŸine sahip tesis adedinin az olduÄŸunu ve termal bir havuzun varlığının, çeÅŸmelerden termal suyun akmasının, Spa turisti üreten pazarlarda yeterli bir arz olamayacağını, ancak, Türkiye’de yakın zamana kadar böyle bir bakışın hakim olduÄŸunu söylüyor. Ona göre, bu pazarlarda yer edinmek isteyen yatırımcılar ve planlamacılar ‘Spa turizmi’ kavramına daha geniÅŸ bakmak zorundalar.
Bir kaynak suyunun termal kaynak olarak deÄŸerlendirilebilmesi için su sıcaklığının en az 20 derece olması gerekiyor. Zengin ve önemli bir jeotermal kuÅŸak üzerinde bulunan Türkiye’de 1500 civarında termal ve ÅŸifalı içme suyu kaynağı var. Åžifalı suların zenginliÄŸi bakımından ilk 7 ülke içinde bulunan Türkiye, aynı zamanda radyoaktivitesi en güçlü sulara da sahip1 (1 BaÅŸbakanlık Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü). Termal kaynaklarımız arasında zengin ve güçlü debiye sahip 40 termal turizm kaynağı dahilinde yapılan bir araÅŸtırma Türkiye’de 400 bin yatağın üzerinde bir potansiyel olduÄŸunu gösteriyor2 (2 Dr. Zeynep Arslan, Dokuzeylül Ãœniversitesi, 1996 TÃœRSAB Dergisi 153. sayı). Türkiye bu potansiyeli realize etmeyi baÅŸarırsa yaratacağı bu modern Spa merkezlerinde yüzde 40 doluluk ile ortalama 10 gece konaklayan 5 milyon 840 bin Spa müşterisinden 8 milyar doların üzerinde bir gelir elde edebilecektir3 (3 Bu hesaplamada ziyaretçi başına ortalama 1400 ABD doları olarak alınmıştır). KuÅŸkusuz bu rakamların gerçekleÅŸmesi çok kaliteli bir alt ve üst yapı geliÅŸimi ile iyi bir tanıtım ve pazarlama çalışmasına baÄŸlıdır.
Yeterli pazar var mı?
Avrupa Spa’lar BirliÄŸi rakamları Almanya’da 2001 yılında 105 milyon, Fransa’da 2000 yılında 10 milyon 200 bin, Ä°spanya’da 2000 yılında 3 milyon 800 bin ve Avusturya’da 2000 yılında 1 milyon 700 bin Spa gecelemesi yapıldığını gösteriyor. Patero’dan Kenan Tüfekçi de gerekli yatırımların yapılması ile uzun vadede bu rakamlara ulaÅŸmanın mümkün olduÄŸunu vurguluyor. Spa turizminde trendin yukarı doÄŸru olduÄŸu açıkça görülüyor. ÖrneÄŸin, Almanya’daki Spalarda yapılan gecelemeler 1999′dan 2001′e yüzde 7, Ä°spanya’da yapılan gecelemeler 1999′dan 2000′e yüzde 14 oranında artmıştır.
Termal turizmde kapasite
Türkiye’de termal merkezlerde yurtdışından gelen yabancı ziyaretçilere hizmet verebilecek nitelikte ve en az bir termal havuzu bulunan 19 bine yakın Turizm Bakanlığı ve belediye belgeli yatak kapasitesi mevcut. Bu kapasitenin 8 bin 600′ü 5 ve 4 yıldızlı tesislerden oluÅŸuyor. Ancak, bu alandaki pek çok uzmanın sözlerine bakılırsa bu termal kapasitenin pek azı geliÅŸmiÅŸ ülke pazarlarına hitap edebilecek gerçek birer Spa resortu niteliÄŸinde. Termal havuzu bulunmasa da çok ciddi Spa aktivitelerinin bulunduÄŸu 7 bin 212 yataklı bir ek kapasitemiz de mevcut.
*En azından bir termal havuz bulunması kriteri gözönüne alındı. Bu tesislerin hiç birinin Kültür veTurizm Bakanlığı’ndan alınmış termal tesis iÅŸletmebelgesi yoktur. (2002 sonu itibarı ile)
Termal Turizminde Kapasite
Åžehir / Total
Grand Total / 18585
Denizli(Pamukkale / 4038
Ä°zmir / 3285
Afyon / 2693
Bursa / 2369
Balıkesir / 1131
Ä°zmir / 1000
Kütahya / 846
Ankara / 512
Sivas / 500
Yalova / 467
DiÄŸer / 1905
Türkiye’de türüne göre Termal Tesis Kapasitesi
Tesisin Türü / Toplam
Toplam / 18585
Belediye Belgeli / 6501
5 / 5036
4 / 3529
3 / 2073
2 / 190
1 / 100
apart tesis / 156
ITK / 1000
GeliÅŸmiÅŸ Spa Merkezleri Kapasitesi
Aynı tesiste termal havuz yanında sahip olunan yatak sayısı
Spa aktiviteleri bakımından
Termal havuz + en az bir güzellik merkezi 9222
Termal havuz + en az bir sağlık merkezi 1832
Termal havuz + en az bir fitnes merkezi ve bir güzellik merkezi 4528
Termal havuz + bir sauna 11767
Bu tablo en az bir termal havuzun yanında var olan diğer SPA aktiviteleri göz önüne alınarak hazırlanmıştır.
Bazı projeler
Termal turizmde halihazırdaki en ciddi projelerden birisi Pamukkale’de 30 milyon dolara tamamlanması öngörülen “Müşterek Kür Merkezi Projesi”dir. Bu proje bölgede bulunan 7 tesisin bir araya gelerek kurduÄŸu PATERO AÅž’nin bir çalışması olarak öne çıkıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın da desteklediÄŸi ve 3 yıl içinde bitirilmesi öngörülen proje tam bir SPA merkezi olarak planlanmış. Ä°zmir ÇeÅŸme’de Ä°l Özel Ä°daresi, yerel yönetim ve özel sektör kuruluÅŸlarının katılımıylakurulan ÇEÅžTAÅž ÅŸirketi ilçede Jeotermal 2001 projesi isimli bir proje yürütüyor. Bir termal su köyünü ihtiva eden ÇeÅŸme Termal Tedavi Merkezi projesi için Ä°l Özel Ä°daresi 50 dönümlük bir araziyi tahsis edebilecek. 30 milyon dolara mal olması beklenen projenin fizibilite çalışmaları sürüyor ve sponsor aranıyor. Son yıllarda öne çıkan diÄŸer projeler de Türk SaÄŸlık Vakfı’na ait 6,5 trilyon yatırım bedeli öngörülen Yalova Termal Kaplıcaları projesi ile Gebze’de, Anadolu SaÄŸlık Vakfı’na ait modern saÄŸlık hizmetleri sunacak bir saÄŸlık tesisi olarak projelendirilen Anadolu SaÄŸlık Köyü Projesi’dir.
Termal turizm hakkındaki yasal mevzuat
1993 yılında yürürlüğe giren Turizm Yatırım ve Ä°ÅŸletmeleri Nitelikleri YönetmeliÄŸi ile Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan saÄŸlık ve termal tesis belgesi almış tesislerin, standartları belirlenmiÅŸtir. Ancak, 2002 yılı sonu itibarı ile bu yönetmeliÄŸe uygun olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan iÅŸletme belgesi almış bir tesisimiz bulunmuyordu. 2001 yılında çıkarılan Kaplıcalar yönetmeliÄŸi de kaplıcalarda verilen hizmet türlerini tanımlıyor ve buralarda kurulacak tesislerin nitelik ve niceliklerini belirliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın turizm yatırımlarını teÅŸvik amacı ile ilan ettiÄŸi turizm merkezlerinden 17 tanesi termal turizm merkezi statüsünde.
Dünya’da termal (Spa) turizm göstergeleri
Uluslararası Spa BirliÄŸi’nin (Ispa) dünya çapındaki 1200 üyesi arasında yaptığı araÅŸtırmaya göre 1-5 milyon dolar aralığında cirosu olan Spa merkezlerinin yaptığı satışlar 1998 yılında yüzde 41 ve 1999 yılında yüzde 47 oranında arttı. 5-10 milyon dolar arasında ciro yapan Spa’ların cirosu ise 1998′de yüzde 18, 1999′da yüzde oranında arttı. Ispa araÅŸtırmasına göre erkekler Spa ziyaretçileri arasında üçte birlik bir kitleyi temsil ederken, 31-54 arası yaÅŸ gurubu Spa ziyaretçilerinin yarısını oluÅŸturuyor. Buna karşın 20-30 yaÅŸ gurubunun payı son yıllarda artıyor. Ispa üyelerinin yüzde 71′i bünyelerine yeni vücut bakımı ve kür aktivitelerini katmayı planladıklarını belirtmiÅŸler. Ispa üyeleri çocukların gittekçe yükselen bir Spa müşteri kitlesi olduklarının da altını çiziyorlar. Erkekler daha çok masaj ve cilt bakımı arayışı içindeler.
Büyük Spa destinasyonları
Almanya’da 2001 yılında Spa’ları ziyaret eden 17 milyona yakın ziyaretçi 105 milyon geceleme yaptı. Ä°ngiltere Avusturya ve Fransa Almanya’nın arkasından sıralamadaki 2. ve 3. ülkeler.
Spa sayısı bakımından Ä°talya 300 Spa ile Avrupa’nın lideri, Almanya 260, Ä°spanya 128 Spa ile 2. ve 3. sıraya yerleÅŸirken 100 Spa ile Türkiye üçüncü sırada bulunuyor4. (4 Avrupa Spa BirliÄŸi, European Spas Association) ABD Spa endüstrisinin hızla yükseldiÄŸini görmek için 1999 yılı hasılatları ile 2001 yılını karşılaÅŸtırmak yeterli. Bu üç yıl içinde Spa’ların toplam cirosu 5 milyar dolardan 10.7 milyar dolara tırmanmış durumda. ABD’de 2000 rakamlarıyla 9 bin 632 Spa lokasyonu bulunuyor. Bu Spa’larda istihdam edilen kiÅŸi sayısı 282 bin kiÅŸi.
TÜRSAB Ar-Ge Departmanı EYLÜL 2003
Cengiz Yücel, TÜRSAB Ar-Ge Departmanı
Etiketler : Spa Nedir?, Spa Turizmi, termal, termal tesisler
Toplam Okunma : 663 , Bugün : 0